Bilimkonuşma konusu
Zengin olan daha kolay zenginleşir, çok takipçisi olan daha çok takipçi kazanır, çok bağlantılı web sitesine daha çok link verilir. Sistem sanki 'zaten öndekini' ödüllendirmek için kurulmuş. Peki bu 'zengine daha çok verme' eğilimi doğanın bir hilesi mi, kaçınılmaz bir matematik mi?
— tercihli bağlanma (preferential attachment), ölçeksiz ağlar
bu konuyla pratik yap
Süreyi ayarla (5-30 dk), istersen 20 saniye hazırlan, konuşmaya başla. Notlarını post-it panosuna al.
benzer konular
- Dünyadaki herhangi iki insan, ortalama altı tanıdık zinciriyle birbirine bağlı. Amazonlardaki bir balıkçı ile Tokyo'daki bir bankacı, altı el sıkışma ötede. Milyarlarca insan bu kadar dağınıkken, dünya nasıl oluyor da bu kadar 'küçük' kalabiliyor?
- Bir kum tepesine tane tane kum eklersin, uzun süre hiçbir şey olmaz; sonra tek bir tane koca bir çöküşü tetikler. O son taneyi özel yapan hiçbir şey yoktur. Peki felaketler tek bir sebeple mi olur, yoksa sistem çoktan çökmeye hazır hale mi gelmiştir?
- Bir orman yangınında küçük yangınlar çıkmasına izin verirsen dev yangın çıkmaz; hepsini yıllarca bastırırsan bir gün her şey birden yanar. Aynısı finansal krizlerde de var. Küçük felaketleri engellemek neden bazen büyük felaketi garantiler?
- Bir bardak sıcak çay soğur, dağılan koku geri toplanmaz, kırılan bardak birleşmez. Evrende her şey düzenden dağınıklığa akıyor. Ama sen, gitgide dağılan bir evrenin içinde nasıl oluyor da bu kadar düzenli, karmaşık bir yapı olarak var olabiliyorsun?
- Bir gölde nilüferler her gün iki katına çıkıyor ve gölü 48. günde kaplıyorsa, gölün yarısı daha dün, 47. günde boştu. Yani felaketten bir gün önce her şey hâlâ 'yarı yarıya iyi' görünür. Zihnimiz neden katlanarak büyüyen tehlikeleri son ana kadar fark edemiyor?