Bilimkonuşma konusu
Yediğin bir muzla DNA'nın kayda değer bir bölümü ortak; bir muzla bile uzaktan akrabasın. Çünkü tüm canlılar aynı temel yapı taşlarından, aynı eski atadan türedi. Peki bu kadar ortak koda rağmen bir muz ile bir insanı bu kadar farklı yapan ne?
— ortak ata, genetik benzerlik
bu konuyla pratik yap
Süreyi ayarla (5-30 dk), istersen 20 saniye hazırlan, konuşmaya başla. Notlarını post-it panosuna al.
benzer konular
- DNA'nın çok küçük bir kısmı gerçekten 'işe yarar' gen; geri kalanının büyük bölümü uzun süre 'çöp' sanıldı. Ama o 'çöp' denen bölge genlerin ne zaman açılıp kapanacağını yönetiyor olabilir. Bilimin 'gereksiz' dediği şeyler neden sonradan kilit çıkıyor?
- Bazı yaşam deneyimleri, açlık ya da travma gibi, DNA'nın kendisini değiştirmeden genlerin 'açık/kapalı' ayarını değiştirebiliyor ve bu ayar bir sonraki nesle geçebiliyor. Yani atanın yaşadığı bir kıtlık, senin bedeninde bir iz bırakmış olabilir. Hafıza sadece beyinde mi tutuluyor?
- Tek yumurta ikizleri aynı DNA ile başlar ama yıllar geçtikçe genlerinin açık-kapalı deseni ayrışır; farklı yaşamlar bedenlerini farklı okur hale getirir. Yani aynı kitapla doğup farklı hikâyeler yazılıyor. Seni sen yapan, aldığın kod mu, onu nasıl yaşadığın mı?
- Vücudun sıcakken terleyip soğur, ama heyecanlanınca ya da korkunca da terlersin; el ayasının terlemesi ısıyla değil, duyguyla çalışan ayrı bir sistem. Atalarımız için 'stres teri' belki tutunmayı ya da kaçmayı kolaylaştırıyordu. Bugün sınav öncesi terleyen ellerin, hangi tehlikeye hazırlanıyor?
- Bir şehir iki katına büyüdüğünde yol, elektrik hattı, benzin istasyonu sayısı iki katına çıkmaz; sadece yüzde 85 artar. Yani şehir büyüdükçe kişi başına daha az altyapıyla yaşarız. Peki tam olarak hangi görünmez kural, bir metropolü dev bir organizma gibi 'ekonomik' davranmaya zorluyor?